Më 22 nëntor 1908, delegatët shqiptarë të mbledhur në Manastir ranë dakord për një alfabet të vetëm për gjuhën shqipe. Deri atëherë, shqipja shkruhej me të paktën gjashtë alfabete të ndryshme. Alfabeti me bazë latine i zgjedhur në Kongresin e Manastirit u bë themeli i 36 shkronjave që shqiptarët përdorin sot, dhe 22 nëntori shënohet si Dita e Alfabetit në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut dhe në gjithë diasporën.
Po atë vit, mbi 6,000 kilometra larg, Fan Noli mbajti meshën e parë në gjuhën shqipe në Boston. Që atëherë, gjuha dhe mërgata kanë ecur bashkë.
Njëqind e tetëmbëdhjetë vjet më vonë, ky alfabet mësohet çdo ditë mësimi në një shkollë publike në Bronx.
Shkolla P.S. 108 Philip J. Abinanti nisi në shtator 2025 programin e parë dygjuhësh tranzitor për shqiptarët në Nju Jork, me një klasë të vetme kopshti me fëmijë që flasin shqip në shtëpi. Nxënësit mësojnë në shqip dhe anglisht, pesë ditë në javë, me mësues të certifikuar të sistemit publik të qytetit. Programi është ndërtuar që të shtojë një klasë çdo vit, në mënyrë që brezi i parë të vazhdojë mësimin në shqip ndërsa rritet.
Tani është në vitin e tij të dytë.
Programi është fryt i viteve të punës së komunitetit. Ish-anëtari i Këshillit të Qytetit, Mark Gjonaj, dhe edukatorja e gjuhës shqipe, Drita Gjongecaj, njihen si nismëtarët e tij, ndërsa ceremonia e hapjes në shtator 2025 u ndoq nga Presidenti i Shqipërisë, Bajram Begaj, dhe ministrja e atëhershme e Jashtme e Kosovës, Donika Gërvalla.
Në shtator të këtij viti, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, vizitoi shkollën dhe u shpërndau nxënësve abetare, libra leximi dhe fletore pune. Ai e quajti atë vendin e parë jashtë trojeve shqiptare ku mësimi zhvillohet në shqip dhe në anglisht.
“Gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi. Është edhe themel identiteti,” u tha Kurti nxënësve dhe prindërve. Ai bëri edhe shaka me fëmijët: “Programi është vetëm në vitin e dytë, prandaj do të jem i butë. Por kini kujdes: vitin tjetër, kur të kthehem për Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, shqipja juaj do të testohet.”
Për shumë familje shqiptaro-amerikane, programi i përgjigjet një shqetësimi të njohur: që fëmijët e lindur në Amerikë e kuptojnë shqipen në shtëpi, por e humbin deri në fund të shkollës. Shkollat vullnetare të së shtunës dhe kurset e komunitetit e kanë mbajtur këtë barrë për dekada. P.S. 108 e sjell shqipen brenda ditës së rregullt të shkollës publike.
Shkolla ndodhet në 1166 Neill Avenue, në zonën Pelham Parkway të Bronx-it, ku jeton një nga komunitetet më të mëdha shqiptare në Shtetet e Bashkuara.
Atlantiku raportoi për herë të parë për programin në prill 2025, kur u hapën regjistrimet për klasën e parë të kopshtit.
Urime Dita e Alfabetit.
Foto: Zyra e Kryeministrit të Kosovës







