Plani për krijimin e një shteti sovran të stilit të Vatikanit për Urdhrin Bektashi në Shqipëri po hyn në një fazë të re, me përgatitje që raportohet se përfshijnë pasaporta, një monedhë të mundshme dhe përfaqësi diplomatike jashtë vendit.
Një raport i publikuar më 18 gusht nga media franceze Intelligence Online, e specializuar në çështjet e inteligjencës dhe rrjeteve të ndikimit, thotë se drejtuesit e Urdhrit Bektashi po intensifikojnë përgatitjet për enklavën e propozuar sovrane në Tiranë, më pak se dy vjet pasi kryeministri shqiptar Edi Rama e njoftoi për herë të parë projektin.
Sipas raportit, autoritetet shqiptare mund ta formalizojnë zyrtarisht projektin në muajt e ardhshëm.
Shteti i propozuar, i quajtur zyrtarisht Shteti Sovran i Urdhrit Bektashi, do të shtrihej rreth Kryegjyshatës Botërore të Bektashinjve në Tiranë. Territori i planifikuar është rreth 11 hektarë, duke e bërë atë dukshëm më të vogël se Vatikani dhe potencialisht shtetin më të vogël sovran në botë nëse projekti realizohet.
Rama e shpalli publikisht planin në shtator të vitit 2024, duke thënë se Shqipëria synonte ta shndërronte Kryegjyshatën Botërore të Bektashinjve në një entitet sovran, të modeluar pjesërisht sipas Vatikanit. Në një fjalim në Kombet e Bashkuara, Rama e përshkroi projektin si një përpjekje për të krijuar një qendër të re të moderimit, tolerancës dhe bashkëjetesës paqësore.
Që atëherë, projekti ka mbetur në proces diskutimi, ndërsa udhëheqja bektashiane ka punuar për mënyrën se si mund të funksionojë entiteti i ardhshëm.
Një nga zhvillimet më të fundit lidhet me një monedhë të mundshme. Sipas Intelligence Online, drejtuesit bektashinj po shqyrtojnë mundësinë e emetimit të monedhave me një valutë të quajtur “bek”, e cila mund të lidhet me çmimin e arit. Autoritetet e ardhshme bektashiane gjithashtu raportohet se do të lëshonin pasaporta.
Projekti po zhvillon gjithashtu një rrjet ndërkombëtar përfaqësimi.
Intelligence Online raporton se përfaqësues po emërohen jashtë Shqipërisë nën drejtimin e Kreshnik Grezdës, i përshkruar si ambasador i përgjithshëm i projektit. Përfaqësues raportohet se po krijohen në vende përfshirë Shtetet e Bashkuara, Francën dhe Belgjikën.
Në Shtetet e Bashkuara, sipas raportit, është përzgjedhur si përfaqësues Christopher Hyland, një sipërmarrës me bazë në Nju Jork, i cili ka qenë aktiv në Ballkan dhe më herët ka shërbyer si këshilltar në fushatën presidenciale të Bill Clintonit.
Për Francën dhe Belgjikën raportohet se është emëruar Hazis Vardar, sipërmarrës belg me origjinë shqiptare.
Kryegjyshi Botëror i Bektashinjve, Baba Mondi, emri i të cilit është Edmond Brahimaj, ka vazhduar ndërkohë të presë delegacione të huaja në Kryegjyshatën Botërore në Tiranë.
Sipas raportit të fundit të Intelligence Online, mes zyrtarëve të huaj që kanë vizituar Baba Mondin në fund të vitit të kaluar kanë qenë edhe përfaqësues të Ministrisë së Jashtme të Izraelit. Sipas raportit, këto takime janë pjesë e përpjekjeve të udhëheqjes bektashiane për të krijuar kontakte ndërkombëtare në prag të një statusi të mundshëm sovran.
Ideja lidhet me pozitën e veçantë të Urdhrit Bektashi në Shqipëri. Bektashinjtë janë një urdhër islamik sufi, Kryegjyshata Botërore e të cilit ndodhet në Tiranë që prej vitit 1930. Qeveria shqiptare ka theksuar vazhdimisht rolin historik të komunitetit në kulturën dhe identitetin kombëtar shqiptar.
Në janar të vitit 2025, Rama e mbrojti sërish propozimin, duke argumentuar se trashëgimia bektashiane është pjesë e rëndësishme e historisë së Shqipërisë dhe duke mbështetur dhënien e një statusi sovran Kryegjyshatës Botërore.
Megjithatë, shteti bektashi ende nuk ekziston.
Krijimi i një entiteti sovran brenda territorit të Shqipërisë do të kërkonte një proces ligjor dhe kushtetues. Kushtetuta e Shqipërisë e përcakton aktualisht vendin si një “shtet unitar dhe i pandashëm”, çka do të thotë se krijimi i një enklave sovrane do të kërkonte ndryshime kushtetuese të miratuara nga Kuvendi.
Ekziston gjithashtu një dallim i rëndësishëm mes projektit bektashi dhe Vatikanit. Vatikani është një shtet sovran i njohur ndërkombëtarisht, me qeverinë dhe marrëdhëniet e tij diplomatike. Entiteti bektashi mbetet një propozim dhe njohja e tij eventuale ndërkombëtare do të varej nga vendimet e Shqipërisë dhe shteteve të tjera.
Mbështetësit e projektit argumentojnë se shteti i propozuar do t’i jepte Kryegjyshatës Botërore të Bektashinjve një rol më të fuqishëm ndërkombëtar, duke promovuar njëkohësisht mesazhin e tolerancës fetare dhe bashkëjetesës paqësore.
Për momentin, projekti mbetet një nga propozimet më të pazakonta për krijimin e një shteti në Evropë. Por me përgatitjet që raportohet se tashmë përfshijnë pasaporta, një monedhë të mundshme “bek” dhe përfaqësi jashtë vendit, ideja e shpallur për herë të parë nga Rama në vitin 2024 duket se po hyn në një fazë më praktike.
